සෞඛ්ය අවදානම්
ප්ලාස්ටික් දහනය කිරීමෙන් ඩයොක්සින් සහ ෆියුරන් නම් අතිශය විෂ සහිත ද්රව්ය නිකුත් වේ. ඒවා පිළිකා, ඇදුම සහ වෙනත් ශ්වසන රෝග ඇති කළ හැකිය. ඉවත දමන අපද්රව්ය ජල මූලාශ්ර දූෂණය කර රෝග පැතිරවීමට හේතු වේ.
සෞඛ්ය අවදානම්: ප්ලාස්ටික් දහනය හා අපද්රව්ය බැහැර කිරීමේ සැඟවුණු උපද්රව
💨 විවෘතව දහනයෙන් විෂ සහිත දුමාරය: රසායනික කොක්ටේලයක්
විවෘතව අපද්රව්ය දහනය කිරීමෙන් ඒවා අතුරුදහන් නොවේ. එය ඒවා අතිශය විෂ සහිත මිශ්රණයක් බවට පරිවර්තනය කරයි, එය වාතය, පස සහ ජලය දූෂණය කරයි.
- නිකුත් වන ප්රධාන විෂ ද්රව්ය: ප්ලාස්ටික් සහ ගෘහස්ථ අපද්රව්ය දහනය කිරීමෙන් ඩයොක්සින්, ෆියුරන්, බැර ලෝහ (ඊයම්, රසදිය වැනි), බහුචක්ර සුවඳ සහිත හයිඩ්රොකාබන (PAH) සහ සියුම් අංශු (PM2.5) ඇතුළු අතිශය භයානක ද්රව්ය මුදා හරියි.
- ස්ථීර කාබනික දූෂක (POP): ඩයොක්සින් සහ ෆියුරන් POP වේ – ඒවා පරිසරයේ ස්ථීරව පැවතීම, ආහාර දාමයේ එකතු වීමේ හැකියාව සහ ජීවීන්ට ඉහළ විෂ සහිත බව සඳහා ප්රසිද්ධ රසායනික ද්රව්ය වේ.
🩺 විෂ දුමාරය ආශ්වාස කිරීමේ සෞඛ්ය ප්රතිවිපාක
මෙම දුමාරයට නිරාවරණය වීම, සුළු මට්ටමකින් වුවද, මිනිස් සෞඛ්යයට බරපතල හා දිගුකාලීන බලපෑම් ඇති කළ හැකිය. පර්යේෂණ තහවුරු කරන්නේ ප්ලාස්ටික් දහනය ගෝලීය මහජන සෞඛ්ය ගැටලුවක් බවයි.
- කෙටි කාලීන බලපෑම්: ඇස්, උගුර සහ පෙනහළු කෝපය, හිසරදය, ඔක්කාරය, කරකැවිල්ල සහ ඇදුම උත්සන්න වීම.
- නිදන්ගත ශ්වසන රෝග: නිතිපතා ආශ්වාස කිරීම ඇදුම, නිදන්ගත බ්රොන්කයිටිස්, නිදන්ගත බාධාකාරී පෙනහළු රෝග (COPD) සහ වෙනත් ශ්වසන ආසාදන වර්ධනයට හෝ උත්සන්න වීමට ප්රධාන සාධකයකි.
- පිළිකා: ඩයොක්සින් සහ ෆියුරන් ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) විසින් ඔප්පු කරන ලද පිළිකා කාරක වේ. දිගුකාලීන නිරාවරණය පෙනහළු පිළිකා සහ අනෙකුත් පිළිකා ඇතිවීමේ අවදානම වැඩි කරයි.
- ප්රතිශක්තිකරණ හා හෝර්මෝන පද්ධති: මෙම විෂ ද්රව්ය අන්තරාසර්ග (හෝර්මෝන) පද්ධතිය අවුල් කළ හැක සහ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය දුර්වල කළ හැක, එමගින් ශරීරය ආසාදනවලට ගොදුරු වීමේ වැඩි අවදානමක් ඇත.
- ප්රජනන හා සංවර්ධන ගැටලු: අධ්යයන මගින් ඩයොක්සින් නිරාවරණය ප්රජනන ආබාධ, උපත් දෝෂ සහ ළමුන්ගේ සංවර්ධන ප්රමාදයන් සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. ඩයොක්සින් වැදෑමහ හරහා ගොස් කලලරූපයට බලපෑම් කළ හැක.
- හෘද වාහිනී රෝග: අපද්රව්ය දහනයෙන් ඇතිවන වායු දූෂණය හෘදයාබාධ හා ආඝාත වැඩි වීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.
🌍 වක්ර සෞඛ්ය බලපෑම්: ජල දූෂණය සහ රෝග වාහකයන්
නීති විරෝධී ලෙස අපද්රව්ය බැහැර කිරීමේ බලපෑම මහජන සෞඛ්යයට ද එතරම්ම බරපතල ය.
- ජල හා පස දූෂණය: අපද්රව්ය දිරාපත් වන විට හෝ වැස්සෙන් සෝදා යන විට, ඒවා භූගත ජලය, ගංගා සහ පස දූෂණය කරන විෂ ද්රව්ය මුදාහරියි, එමගින් පානීය ජල මූලාශ්ර සහ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් දූෂණය වේ.
- ආහාර දාමයට ඇතුළු වීම: පස හා ජලයේ ඇති දූෂක ශාක හා සතුන් විසින් අවශෝෂණය කරගනු ලබන අතර, ආහාර දාමය ඔස්සේ මිනිසුන් වෙත ළඟා වේ, විශේෂයෙන් දූෂිත මාළුන් හෝ දූෂිත පසෙහි වගා කරන ලද එළවළු පරිභෝජනයෙන්.
- රෝග පැතිරීම: එකතු වන අපද්රව්ය කෘමි පලිබෝධකයන් (මදුරුවන්, මැස්සන්) සහ මීයන් ආකර්ෂණය කරයි, ඒවා ඩෙංගු, මැලේරියාව, ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් සහ ආමාශ ආන්ත්රික ආසාදන වැනි රෝග වාහකයන් වේ.
👶 වඩාත්ම අවදානමට ලක්විය හැක්කේ කාටද?
සමහර ජනගහන කොටස් මෙම උපද්රවවලට විශේෂයෙන් ගොදුරු වේ.
- ළමුන් සහ ගර්භනී කාන්තාවන්: ඔවුන්ගේ වර්ධනය වන ශරීර සහ පරිණත නොවන ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධති ඔවුන් විෂ ද්රව්යවලට වඩාත් සංවේදී කරයි. ළමුන් බොහෝ විට බිම ආසන්නයේ සෙල්ලම් කරන නිසා ඔවුන් වැඩි නිරාවරණයකට ලක් වේ.
- වැඩිහිටි පුද්ගලයින්: ඔවුන් බොහෝ විට නිදන්ගත රෝග (හෘද, ශ්වසන) වලින් පෙළෙන අතර ඒවා දූෂණයෙන් උග්ර විය හැක.
- අපද්රව්ය කම්කරුවන් (කුණු එකතු කරන්නන්, ප්රතිචක්රීකරණය කරන්නන්) : දිනපතා දුමාරයට හා අපද්රව්යවලට නිරාවරණය වීමෙන්, ඔවුන් බරපතල රෝගාබාධ වර්ධනය වීමේ ඉතා ඉහළ අවදානමකට මුහුණ දෙයි.
- දැනටමත් ශ්වසන හෝ හෘද රෝගවලින් පෙළෙන පුද්ගලයින්: දූෂණය ඔවුන්ගේ සෞඛ්ය තත්වය උග්ර කරයි.
📊 ශ්රී ලංකාවේ තත්වය: වර්ධනය වන සෞඛ්ය අර්බුදයක්
විද්යාත්මක දත්ත සහ ශ්රී ලාංකික සෞඛ්ය බලධාරීන් තත්වයේ බරපතලකම තහවුරු කරයි.
- වායු දූෂණයට සෘජු සම්බන්ධය: ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ ලේකම්වරයා විසින්ම ප්රකාශ කර ඇත්තේ වායු දූෂණය, විශේෂයෙන් විෂ දුමාරය, රට තුළ ශ්වසන රෝග වැඩිවීමට දායක වන බවයි.
- සැලකිය යුතු සංඛ්යා: 2017 දී, නිදන්ගත ශ්වසන රෝග සහ නියුමෝනියාව ශ්රී ලංකාවේ රෝහල්ගත මරණවලින් 18% ක් විය. වැඩිහිටියන්ගේ ඇදුම ව්යාප්තිය 11% ලෙසත්, COPD 10.5% ලෙසත් ඇස්තමේන්තු කර ඇත.
- විමෝචන ප්රමාණකරණය: අධ්යයන ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ශ්රී ලංකාවේ ප්ලාස්ටික් දහනය දිනකට ඩයොක්සින් සහ ෆියුරන් කිලෝග්රෑම් 10 සිට 14 දක්වා ප්රමාණයක් මුදාහරින බවයි – එය සැබෑ සෞඛ්ය ප්රතිවිපාක සහිත සැලකිය යුතු ප්රමාණයකි.